‘Alles wat je vandaag doet voor een kind, draagt bij aan zijn of haar fundament. Je bouwt aan de toekomst.’ Met die boodschap inspireerde Bart Heeling, leerkracht en gedragsspecialist, een groep leerkrachten van Baasis om bewust te kiezen voor constructieve opmerkingen en feedback.
Wat is het verschil tussen ‘je bent te laat’ en ‘fijn dat je er bent’? Je kunt het in dezelfde situatie gebruiken, maar voor het kind voelt het als een wereld van verschil. ‘Je bent te laat’ is voor de leerkracht misschien niet meer dan een constatering, maar voor het kind kan het overkomen als bestraffend, met mogelijk spanning als gevolg. ‘Fijn dat je er bent’ maakt dat het kind zich gezien voelt en ontspannen aan de schooldag kan beginnen.
Experiment met ballonnen
Spanning staat leren in de weg. Dat laat Bart de deelnemende leerkrachten ervaren door middel van een kort experiment. Alle deelnemers krijgen een ballon en worden gevraagd die op te blazen. Vervolgens zegt hij: ‘Allemaal stil zijn, je ogen dichthouden en je ballon met twee handen vasthouden. Ik loop rond, maar niet zomaar’, kondigt hij aan. ‘Ik lees een verhaal voor én heb een cocktailprikker bij me.’ Hij beweegt de prikker omhoog, alsof hij in een denkbeeldige ballon prikt. Zenuwachtig gegiechel is het resultaat.
Stiekem ogen open
De één doet stiekem toch zijn ogen open, de ander schiet in de lach en weer een ander begint gespannen te kletsen met haar buurvrouw – precies hoe het in een basisschoolklas ook gaat.
Na een ronde door het lokaal te hebben gemaakt, zegt Bart dat iedereen zijn ogen weer mag openen. Hij heeft in geen enkele ballon geprikt en er zijn ook geen andere verrassende dingen gebeurd.
‘Wat voelde je fysiek, als ik dichterbij kwam?’ vraagt Bart aan de deelnemers. ‘En wat waren je gedachten? Kon je je concentreren op het verhaal dat ik voorlas?’
De meesten is het verhaal grotendeels ontgaan. ‘Zo gaat het ook met spanning bij kinderen. Ze zijn meer met de leerkracht bezig dan met de lesstof. Waar is de leraar? Krijg ik zo de beurt? Doe ik het goed?’
Overtuigingen loslaten
Voor wie het wél lukte om het verhaal te volgen, zat er een interessante les in. ‘Het ging om het loslaten van je eigen overtuigingen en uitgaan van het kind’, vat Bart samen. ‘Kijken vanuit het kind-perspectief.’
Hij vertelt over een jongen die zijn middelvinger naar hem opstak. ‘Dat maakte me boos. Dus het was heel makkelijk geweest om daar direct op te reageren. Maar, ik wilde een constructieve reactie geven, dus ik parkeerde mijn boosheid en wachtte even. Toen vroeg ik: ‘Wat wil je me laten zien?’ Hij zei: ‘kijk meester, mijn wratje is weg’.’
Met deze anekdote laat Bart zien dat het gedrag van een kind vaak niet zozeer een ‘probleem’ is, maar door een volwassene verkeerd wordt geïnterpreteerd. ‘Door gedachten als ‘ze moeten gewoon luisteren’ of ‘het is ook altijd hetzelfde liedje’ wordt gedrag – vaak onterecht – verkeerd opgevat’, zegt Bart.
Onbewust
Ten slotte geeft hij de leerkrachten nog een eyeopener mee. ‘Hoeveel procent van onze reacties denk je dat bewust gaat en hoeveel procent onbewust? 95 procent gaat onbewust. Bijvoorbeeld wat je zegt of je gezichtsuitdrukking.’
Op de vraag wat de deelnemende leerkrachten meenemen uit de workshop, antwoordt iedereen enthousiast dat ze met plezier gaan letten op hun eigen gedachten, reacties en gedrag. ‘Compassie, geduld, niet te snel reageren en nadenken voor je wat zegt’, vat een leerkracht samen.
Bart Heeling gaf de workshop Wat je zegt ben je zelf tijdens het Onderwijs Fiesta begin dit jaar, voor alle medewerkers van de 13 scholen van Stichting Baasis.
